NOSPR kameralnie

Chamber hall
thursday
4 April 2019 | time:19:30
NOSPR kameralnie

Programme

Darius Milhaud  Suita na skrzypce, klarnet i fortepian

Aleksander Tansman – Suita na fagot i fortepian

Germaine Tailleferre – „Pastorale” na flet i fortepian

Heitor Villa-Lobos – „The Jet Whistle”  (“Świst odrzutowca”) na flet i wiolonczelę

Bohuslav Martinů – Suita z baletu „La revue de cuisine” (“Rewia kuchenna”)

                                na klarnet, fagot, trąbkę, skrzypce, wiolonczelę i fortepian

Darius  Milhaud, należący do francuskiej grupy Les Six, czerpał inspirację z wielu źródeł i tradycji, przełamując często ich granice. W efekcie - formy nawiązujące do wzorów barokowych stapiają się niekiedy z elementami jazzu. Suita na skrzypce, klarnet i fortepian to swoista zabawa konwencjami, zabarwiona ironią i ciążeniem w stronę ówczesnej (lata 30. XX wieku) muzyki rozrywkowej. W rozpoczynającej utwór Ouverture rozwinięty został idiom południowoamerykański (synkopowane rytmy, kanciaste frazy - Milhaud spędził wcześniej kilka lat w Brazylii). W Divertissement utrzymana jest konsekwentnie linearna faktura czterogłosowa. Jeu to parodia ludowego tańca opartego na  mechanicznie powtarzanym rytmie, z karykaturalną figuracją w partii skrzypiec i klarnetu. Finał utwierdza słuchacza  w przekonaniu, że nic nie dzieje się tu „na serio”. Nie tylko swingujące rytmy, ale nawet ponuro brzmiąca Introdukcja przypomina bardziej atmosferę kabaretu niż sali koncertowej.

Sonatina Aleksandra Tansmana stawia fagocistom wysokie wymagania - swobody w poruszaniu się po całej skali dźwiękowej instrumentu, a jednocześnie typowej dla École de Paris nonszalancji i subtelnej ironii. Zróżnicowanie wyrazu nie oznacza przy tym rezygnacji z walorów kantylenowych. Akompaniament fortepianu nadaje recytatywnej partii fagotu wewnętrzny puls. Drugi, spokojniejszy temat wnosi element kontrastu, ale ma znaczenie epizodyczne.  Krótka kadencja prowadzi wprost do części powolnej, dającej fagotowi okazję do rozwinięcia śpiewnej melodii, w odcinku środkowym natomiast do zejścia w najniższy, mroczny rejestr. Finałowe scherzo zaskakuje groteskową ruchliwością i dysonansowym, ostrym brzmieniem, a w ostatniej fazie zręcznie zastosowaną techniką fugata.  Utwór cieszy się nie słabnącą popularnością wśród wykonawców na całym świecie.  

Germaine Tailleferre to jedyna kobieta w grupie Les Six, zaprzyjaźniona także w młodości z Ravelem. Najważniejsze w jej dorobku są utwory skomponowane w latach 20. XX wieku, ale aktywność twórczą utrzymała do końca życia. Obok dzieł scenicznych i muzyki filmowej skomponowała wiele utworów fortepianowych i kameralnych (niektóre o przeznaczeniu pedagogicznym). Pastorale należy do ulubionych pozycji w literaturze fletowej.

Fantazję na flet i wiolonczelę Assobio a Jato (Świst odrzutowca) Heitor Villa-Lobos skomponował jako rodzaj muzycznego żartu. Zestawił instrumenty poruszające się w skrajnych rejestrach skali dźwiękowej, wykorzystując przy tym ich naturalne właściwości, w tym także kontrast wynikający  z jakości materiału (drewno - metal) i sposobu wydobycia dźwięku (zadęcie - pobudzenie struny). W całym utworze flet i wiolonczela są równorzędnymi partnerami i wydają się niemal niezależne w swej narracji. Utwór składa się z trzech krótkich części, wyrafinowanych pod względem kolorystyki i wirtuozerii. Tytuł pochodzi od nazwy, którą Villa-Lobos nadał nowatorskiej technice szybkiego glissanda, którą flecista musi zastosować  w trzeciej części, aby uzyskać brzmienie podobne do świstu przelatującego odrzutowca.

Suita La revue de cuisine (Rewia kuchenna) powstała z muzyki skomponowanej przez Bohuslava Martinů do baletu (pierwotny tytuł to Pokušení svatoušká hrnec Kuszenie świętego garnka). Użyta została tu nietypowa obsada (przypominająca nieco tę z Historii żołnierza Igora Strawińskiego): klarnet (B), fagot, trąbka, skrzypce, wiolonczela i fortepian. Wykonanie Suity w 1930 roku w Paryżu przyniosło Martinů pierwszy sukces we Francji. W ramach baletowej akcji tancerze „odgrywają” na scenie różne naczynia kuchenne. Postacie główne to Garnek i Pokrywka, małżeństwo któremu grozi rozpad pod wpływem Trzepaczki i Ścierki. Po kilku perypetiach „kryzys” udaje się jednak zażegnać.

Z 10-częściowej partytury baletu do Suity wybrane zostały 4 fragmenty – Prolog, Tango, Charleston i Finał. Kompozytor sparodiował tu manierę działających w Paryżu zespołów jazzowych (dysonansowa partia fortepianu w akordowej fakturze, przytłumione brzmienie trąbki, zmienne metrum, synkopowane rytmy, wielokrotne użycie pizzicata w partii wiolonczelowej, naśladujące brzmienie kontrabasu w jazzie). Rytmy tanga i charlestona zapożyczone zostały z modnych w latach 20-tych tańców towarzyskich. Drugi z wymienionych to ewidentna parodia popularnego charlestona Jamesa P Johnsona.

Aleksandra Konieczna

Performers

Łukasz Zimnik flute
Zbigniew Kaleta clarinet
Marek Barański bassoon
Piotr Nowak trumpet
Andrzej Konieczny violin
Karolina Nowak-Waloszczyk cello
Jadwiga Barańska piano

Ticket prices

10 zł